Hareketli protez nedir?
Hareketli protez, eksik dişleri tamamlamak için kullanılan ve hastanın kendisinin çıkarıp takabildiği bir protezdir. Eksik dişlerin yerine geçerek çiğneme, konuşma ve görünümü desteklemeyi amaçlar. Sabit köprü veya implant üstü sabit restorasyonlardan farkı, protezin günlük kullanımda ağızdan çıkarılabilmesidir.
Bu sayfa özellikle geleneksel tam ve bölümlü (parsiyel) hareketli protezleri anlatır. İmplantlarla tutuculuk kazanan hareketli sistemler ayrı bir planlama konusudur; ayrıntı için İmplant Üstü Hareketli Protezler sayfasına bakabilirsiniz.
Tam protez ile bölümlü protez farkı
Tam protez, bir çenedeki tüm dişlerin eksik olduğu durumlarda o çeneyi kapsayan hareketli protezdir. Üst ve alt çene için ayrı protezler planlanabilir; iki çenenin birlikte tedavisi ile tek çene tedavisi aynı kapsam değildir.
Bölümlü (parsiyel) protez, bazı doğal dişlerin kaldığı durumlarda eksik dişleri tamamlar. Kalan dişlerin sağlığı, konumları ve protez tasarımı birlikte değerlendirilir. Kalan dişlerin bakımı, protez kadar önemlidir.
Protez nereye oturur, nasıl tutunur?
Geleneksel tam protez, büyük ölçüde ağız dokularına (diş eti ve çene kreti; üst çenede damak anatomisi de rol oynar) oturarak destek alır. Tutuculuk ve stabilite kişiye, anatomiye ve protez kenar uyumuna göre değişir.
Bölümlü protezde destek; tasarıma göre kalan dişler, ağız dokuları veya her ikisinin birleşimi üzerinden paylaşılabilir. Her bölümlü protezde destek dağılımı aynı değildir.
Üst ve alt çenede tutunma koşulları farklı olabilir. Alt çenede damak desteğinin olmaması, üst çeneye göre daha farklı bir alışma süreci doğurabilir; bu, tedaviye uygun olmadığınız anlamına gelmez.
Metal iskelet, akrilik ve tutuculuk yöntemleri
Bölümlü protezlerde iskelet/gövde malzemesi ile tutuculuk yöntemi ayrı seçimlerdir. Protez, akrilik (plastik) ağırlıklı veya metal iskeletli olarak tasarlanabilir. Metal iskeletli protezler birçok vakada daha ince planlanabilir; her hasta için uygun olmayabilir.
Tutuculuk için kalan dişlere oturan kroşeler kullanılabilir. Bu sayfada anlatılan doğal diş destekli bölümlü tasarımlarda bazen hasta dilinde “sürgülü” diye anılan hassas bağlantılar tercih edilebilir; bunlar kroşeden farklı bir tutuculuk yaklaşımıdır ve sıklıkla destek dişlerde kron/hazırlık gerektirebilir. Hassas bağlantıların yalnızca doğal dişlerde kullanılabileceği gibi evrensel bir kural yoktur; implant destekli hareketli seçenekler ayrı planlanır ve yukarıdaki ilgili sayfada anlatılır.
“Metal destekli hareketli protez” ifadesi çoğu zaman iskelet malzemesini anlatır; kroşe veya hassas bağlantı seçimini tek başına belirlemez.
Ölçü, prova, teslim ve uyum kontrolleri
Süreç tipik olarak ağız ölçüsü veya dijital kayıt, çene ilişkisi/kapanış kaydı, diş dizimi provası ve teslim aşamalarını içerir. Prova randevusunda görünüm, konuşma ve kapanış birlikte gözden geçirilir.
Teslimden sonra basınç noktaları, vuruk veya konuşma/çiğneme şikâyetleri için ayar randevuları gerekebilir. Şiddetli ağrı veya süregelen vurukta protezi zorlamayın; kliniğe başvurun. Protezi kendiniz törpülemeyin, kroşeyi bükmeyin veya ev tipi yapıştırıcı ile onarmaya çalışmayın; bu işlemler proteze ve ağız dokularına zarar verebilir.
İmmediat protez, diş çekiminden hemen sonra takılmak üzere hazırlanan protezdir. Her geçici protez immediat değildir; her immediat protez de yalnız kısa süreli kullanım anlamına gelmez. İyileşme sırasında dokular değiştikçe immediat protez gevşeyebilir; relining veya yeniden yapım gerekebilir. Çekim sonrası yeni protezlerde kullanım ve çıkarma planını hekiminizin önerisine göre uygulayın.
Alışma dönemi
İlk günlerde protez ağızda dolgun, büyük veya yabancı gelebilir; tükürük artışı ve konuşmada geçici değişiklikler görülebilir. Alışma süresi kişiden kişiye değişir. Yumuşak, küçük parçalı gıdalarla başlamak ve her iki tarafta çiğnemeye çalışmak süreci kolaylaştırabilir. Yapışkan veya çok sert gıdalar başlangıçta zorlayıcı olabilir.
Hafif vuruklar ayar ile giderilebilir. Şiddetli ağrıda protezi çıkarın ve kliniğe başvurun.
Zamanla uyum değişimi, relining ve onarım
Diş çekimi sonrası veya yıllar içinde diş eti ve çene kreti şekil değiştirebilir. İyi uyan bir protez zamanla gevşeyebilir veya vurmaya başlayabilir. Bu durumda seçenekler arasında astar yenileme (relining), laboratuvar onarımı veya yeni protez yapımı bulunur; bunlar aynı işlem değildir.
Relining, mevcut protezin dokuya oturan yüzünün yeniden uyumlandırılmasıdır. Kırık, çatlak, kopan diş veya bozulmuş iskelet için onarım ya da yenileme ayrı değerlendirilir.
Protez yapıştırıcıları, hekimin önerdiği durumlarda ek tutuculuk için kullanılabilir. Kötü uyumu veya klinik kontrol ihtiyacını kalıcı olarak telafi eden bir çözüm gibi düşünülmemelidir. Protez yapıştırıcısız yerinde durmuyorsa veya gün içinde tekrar tekrar uygulama gerekiyorsa uyumunun kontrol edilmesi gerekir.
Bakım
Protezi ve ağız içi dokuları her gün temizleyin. Kalan doğal dişlerinizde florürlü diş macunu ve diş arası temizliği sürdürün. Protez yüzeyinde aşındırıcı diş macunu kullanmayın; günlük temizlik için yumuşak fırça ve materyale uygun temizleyici tercih edin. Metal parçalı protezlerde ürün uyumluluğunu hekiminize veya üretici talimatına sorun. Sıcak veya kaynar su protezi bozabilir.
Protez temizleme tabletleri veya solüsyonları ağız dışında kullanılır; protezi tekrar takmadan önce iyice durulayın. Ağzınızı temizleyiciyle çalkalamayın; temizleyiciyi yutmayın veya ağızda bekletmeyin.
Hekiminiz farklı bir talimat vermedikçe protezi gece çıkarın. Çekim sonrası yeni protezlerde başlangıç kullanım planı farklı olabilir; yazılı yönergeyi izleyin. Protezi kuru bırakmak şekil değişikliğine yol açabilir; saklama veya bekletme yöntemini malzeme ve hekim/üretici önerisine göre uygulayın. Tek bir solüsyon veya süre bütün protezler için geçerli sayılmaz.
Diş kalmasa da ağız dokuları, protez uyumu ve olası enfeksiyon belirtileri için düzenli kontrol gerekir.
İmplant destekli hareketli seçenekler
Bazı hastalarda protezin tutuculuğunu artırmak için implant destekli hareketli protezler değerlendirilebilir. Bu yaklaşım geleneksel tam/bölümlü protezden ayrı bir cerrahi ve protez planıdır. Karşılaştırma için İmplant Üstü Hareketli Protezler ve bar bağlantılı sistemler için Barlı İmplant Üstü Protezler sayfalarına bakabilirsiniz. Sabit implant üstü seçenekler için İmplant Üstü Sabit Protezler sayfası vardır.
Bilgilendirme için Muayene ve Konsültasyon sürecine bakabilirsiniz. Randevu için İletişim sayfasını kullanın.