Çene Eklemi Rahatsızlıkları ve Tedavisi Nedir ?
TME (Temporomandibular Eklem), alt çeneyi kafatasına bağlayan, konuşma ve çiğneme gibi temel fonksiyonları yerine getirmemizi sağlayan oldukça kompleks bir eklemdir. Çene eklemi rahatsızlıklarının tedavisi; travma, diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm), genetik yatkınlık veya yoğun stres gibi faktörler sonucunda bu eklemde ve çevresindeki çiğneme kaslarında meydana gelen hasarların, ağrıların ve fonksiyon kayıplarının giderilmesi amacıyla uygulanan işlemler bütünüdür.
Kimler İçin Uygundur?
Çene ekleminde veya çiğneme kaslarında problem yaşayan ve aşağıdaki belirtileri gösteren her birey için uygundur:
Ağız açma sırasında kısıtlılık, zorlanma veya ağız açarken çeneden tıkırtı/sürtünme sesleri duyanlar,
Çiğneme sırasında zorlanma, yorgunluk ve şiddetli ağrı hissedenler,
Kaynağı belirsiz olan; baş, boyun, kulak, şakak ve yanak bölgesine yayılan ağrıları olanlar,
Çenesinde kilitlenme veya çenenin yerinden çıkması problemini yaşayanlar,
Eklem problemlerine bağlı olarak yüzünde şişlik ve asimetri (çarpıklık) fark eden hastalar.
Tedavi Süreci Nasıl İlerler?
TME rahatsızlıklarında tedavi, problemin kaynağına ve şiddetine göre basitten komplekse doğru ilerleyen, multidisipliner bir yaklaşımla planlanır:
Detaylı Muayene ve Teşhis: Hekim tarafından çene eklemi ve kas muayenesi yapılır. Gerekli görüldüğünde radyolojik görüntüleme yöntemleriyle eklemdeki yapısal bozukluklar tespit edilir.
Ağız İçi Aparey (Plak) Uygulaması: Eklemin üzerindeki baskıyı azaltmak ve diş sıkmayı engellemek amacıyla kişiye özel ince, şeffaf dental plaklar veya oklüzal splintler hazırlanarak hastaya kullandırılır.
Medikal Tedavi ve Fiziksel Terapi: Kaslardaki spazmı ve eklemdeki yangıyı gidermek için ilaç tedavisi başlatılır. Eş zamanlı olarak hastaya evde uygulayabileceği çene kası egzersizleri ve fizik tedavi yöntemleri önerilir.
Destekleyici ve İleri Tedaviler: Problemin temelinde stres varsa bu faktörü ortadan kaldıracak psikolojik destek veya gevşeme çözümleri önerilir. Konservatif (koruyucu) tedavilerin yanıt vermediği ileri düzey yapısal eklem bozukluklarında ise cerrahi işlemlere başvurulur.
Tedavi Öncesi Dikkat Edilmesi Gerekenler
Çene ekleminde ağrı veya kısıtlılık hissedildiğinde, esnerken veya yemek yerken ağız zorlanarak gereğinden fazla açılmaya çalışılmamalıdır.
Özellikle geçmişte yaşanmış bir çene/yüz travması veya romatizmal eklem hastalığı öyküsü varsa, muayene esnasında hekime mutlaka bildirilmelidir.
Ağrıyı tetikleyen sakız çiğneme, tırnak yeme, kalem ısırma veya çeneye el dayama gibi alışkanlıklar tedavi öncesinde fark edilip bırakılmaya çalışılmalıdır.
Tedavi Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler
Beslenme: Tedavi sürecinde ve sonrasında eklemi yoracak sert, yapışkan ve büyük lokmalı gıdalardan (bütün elma ısırmak, sert kuruyemişler vb.) kaçınılmalı; gıdalar küçük parçalara bölünerek her iki çene tarafıyla eşit çiğnenmelidir.
Aparey Kullanımı: Hekimin verdiği oklüzal splint veya şeffaf plaklar, tavsiye edilen süre ve saatlerde aksatılmadan düzenli olarak kullanılmalıdır.
Egzersizler: Hekimin gösterdiği çene egzersizleri ve sıcak/soğuk kompres uygulamaları evde düzenli olarak yapılmalıdır.
Stres Yönetimi: Tedavinin kalıcılığı için çene sıkmaya neden olan günlük yaşam stresinden uzak durulmalı, gevşeme teknikleri uygulanmalıdır.
1. Çenemden yemek yerken veya esnerken tıkırtı sesi geliyor, bu bir hastalık belirtisi midir?
Evet. Ağız açıp kapatırken çene ekleminden “klik” veya tıkırtı şeklinde sesler gelmesi, eklem içindeki diskin yerinden kaydığını veya deforme olmaya başladığını gösteren ilk ve en önemli belirtilerden biridir. Mutlaka hekim kontrolü gerektirir.
2. Çene eklemi tedavisi için her zaman ameliyat (cerrahi işlem) gerekir mi?
Hayır. TME rahatsızlıklarının çok büyük bir bölümü oklüzal splintler, gece plakları, ilaç tedavisi, stres yönetimi ve kas egzersizleri gibi ameliyatsız yöntemlerle başarılı bir şekilde tedavi edilebilmektedir. Cerrahi işlemler yalnızca çok ileri ve yapısal hasarın geri döndürülemez olduğu durumlarda son çare olarak uygulanır.
3. TME rahatsızlıklarında kulak çınlaması veya baş ağrısı normal midir?
Oldukça normaldir. Çene eklemi, anatomik olarak kulağa çok yakın bir konumdadır. Ekleme ve çiğneme kaslarına binen aşırı yük; kulakta ağrı, çınlama, uğultu ve şakaklardan başa doğru yayılan şiddetli gerilim tipi baş ağrılarına neden olabilir.
4. Çenem aniden kilitlendi veya yerinden çıktı, ne yapmalıyım?
Böyle bir durum yaşandığında çeneyi zorlayarak veya dışarıdan baskı uygulayarak kendiniz kapatmaya çalışmamalısınız. Kendi başınıza yapacağınız ters bir hareket eklem bağlarına zarar verebilir. Vakit kaybetmeden bir çene cerrahisi veya diş hekimliği uzmanına başvurmalısınız.